ส่วนที่ 1 ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับพระไตรปิฏก
 
เล่ม5 มหาวรรค ภาค2
 
ในเล่มนี้เป็นเล่มที่ 2 ของมหาวรรคมีอยู่ 6 ขันธกะ คือ
 
  1. จัมมขันธกะ
2. เภสัชชขันธกะ
3. กฐินขันธกะ
4. จีวรขันธกะ
5. จัมเปยยขันธกะ
6. โกสัมพิกขันธกะ
 
ในจัมมขันธกะ แสดงประวัติของพระโสณโกฬิวิสะ ซึ่งม่านเป็นผู้มีฝ่าเท้าอันบาง เพราเป็นสุขุมาลชาติ จงกรมจนเท้าแตก พระพุทธเจ้าทรงอนุญาตให้ใช้รองเท้าชั้นเดียวได้ แต่ท่านไม่ยอมสวมเพราะเป็นอนุญาตเฉพาะบุคคล กราบทูลให้ทรงอนุญาตทั่วไปแล้วท่านจึงยอมสวม ภายหลังทรงห้ามรองเท้า 2 ชั้น 3 ชั้น และหลายชั้น และทรงอนุญาตให้ 4 ชั้นในปัจจันตประเทศ แล้วทรงกำหนดเขตมัชฌิมประเทศ ปัจจันตประเทศ ทรงห้ามและทรงอนุญาตรองเท้าต่างๆลักษณะและสีที่ควรไม่ควร สถานที่ควรสวมไม่ควรสวมทรงห้ามและทรงอนุญาตเรื่องยานพาหนะ และที่นอนที่นั่งสูงใหญ่ควรและไม่ควร
 
ในเภสัชชขันธกะ กล่าวถึงเภสัช 5 และเครื่องยาที่ควรแก่การบำบัดโรคต่างๆ และว่าด้วยอาหารต่างๆ และทรงอนุญาตการผ่าตัดยามหาวิกัติ 4 แสดงถึงอันโตวุตถะ อันโตปักกะ สามปักกะ อุคคหิตทุกกฏ ว่าถึงอกัปปิยมังสะ และอุททิสมังสะ เรื่องข้าวยาคูและอานิสงค์ของข้าวยาคู อนุญาตการฉันน้ำอ้อยงบแก่ภิกษุไข้ ถ้าไม่เป็นไข้ต้องละลายน้ำแสดงถึงการสร้างเมืองปาตลีบุตร ว่าถึงกัปปิยภูมิที่เก็บอาหาร กล่าวถึงเมณฑกบัญญัติ เรื่องอนุญาตให้ยินดีปัจจัยที่เป็นกัปปิยะอันเกิดจากรูปิยะ กล่าวถึงน้ำปานะ 8 ห้ามภิกษุไม่ให้หุงต้มเอง และห้ามภิกษุที่เคยเป็นช่างกัลบกไม่ให้มีมีดโกน ตอนท้ายถล่าวถึงพืชของสงฆ์ที่ปลูกในที่ดินของบุคคล และพืชของบุคคลที่ปลูกในที่ดินของสงฆ์และว่าด้วยมหาประเทส ( ข้ออ้าง ) 4 เพื่อเป็นเครื่องวินิจฉัยของที่ควรและไม่ควร และว่าด้วยกาลิก 4
 
ในกฐินขนัธกะ ปรารภเรื่องทรงอนุญาตการกรานกฐิน วิธีกรานกฐิน อานิสงส์กฐิน การเดาะกฐิน และปโลโพธ เป็นต้น
 
ในจีวรขันธกะ แสดงถึงประวัติของหมอชีวกโกมารภัจจ์ และกล่าวถึงพรที่หมอชีวกโกมารภัจจ์ทูลขอ และทรงอนุญาตจีวร 6 อย่าง และสมมติภิกษุผู้รับจีวร ผู้เก็บจีวร ผู้แจกจีวร และสมมติภิกษุผู้รักษาเรือนคลัง และทรงอนุญาตเครื่องย้อม 6 อย่าง และอนุญาตจีวรตัด วิธีตัดจีวร บัญญัติเรื่องอติเรกจีวร ว่าถึงพรถึงนางวิสาขา 8 อย่าง มีการขอเพื่อถวายผ้าอาบน้ำฝนเป็นต้น ว่าถึงบริกขารอื่นเช่นบริกขารโจฬะ ผ้าเช็ดหน้า ผ้าเช็ดปาก และวิธีถือวิสาสะ ว่าถึงจีวรที่เป็นมรดกของภิกษุผู้มรณภาพ และการห่มจีวรที่ย้อมด้วยสีอันไม่ควรเป็นต้น
 
ในจัมเปยยขันธกะ แสดงเรื่องภิกษุกัสสปโคตรรอยู่ในกาสีชนบทถูกพระอาคันตุกะลงโทษด้วยอุกเขปนียกรรม เธอไปทูลพระผู้มีพระภาคที่เมืองจัมปา ถึงกรรมนั้นว่าเป็นธรรมหรือไม่เป็นธรรมอย่างใดพระองค์แสดงถึงกรรมที่สงฆ์ทำแล้วเป็นธรรมและไม่เป็นธรรมต่างๆ เช่น อุกเขปนียกรรม ตัชชะนียกรรม นียัสสกรรม ปัพพาชนียกรรม ปฏิสารณียกรรม ว่าสงฆ์ทำแล้วอย่างไรควรหรือไม่ควร และแสดงถึงวิธีที่ให้กรรมเหล่านั้นระงับ
 
ในโกสัมพิกขันธกะ แสดงถึงเรื่องภิกษุชาวโกสัมพีทะเลาะกันด้วยเรื่องอาบัติเล็กน้อยจนถึงกับแตกแยกกัน และทรงอนุญาตให้ภิกษุเหล่านั้นที่แตกกันแล้ว ต่างฝ่ายต่างทำสังฆกรรม แยกกันในสีมาเดียวกันได้ เมื่อพระองค์ทรงสมานสามัคคีของภิกษุเหล่านั้นไม่ได้ จึงเสด็จไปอยู่ป่า มีช้างปาริเลยยกะคอยอุปัฏฐากบำรุงพระองค์ ออกพรรษาแล้วเสด็จเมืองสาวัตถี พวกภิกษุที่แตกกันนั้นถูกชาวบ้านลงโทษไม่บำรุงด้วยปัจจัย 4 มีความลำบากรู้สึกตัวแล้วจึงไปขอขมาพระพุทธเจ้า
 


มหามกุฏราชวิทยาลัย Copyright © 2004 Mahamakut Buddish University. All rights reserved www.mbu.ac.th
Powered by e-Learning Silpakorn University