ส่วนที่ 1 ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับพระไตรปิฏก
 
เล่ม 2 มหาวิภังค์ ภาค2
 
มหาวิภังค์เล่มนี้แบ่งได้ 4 กัณฑ์ คือ
 
1. นิสสัคคียกัณฑ์ มี 30 สิกขาบท
2. ปาจิตตียกัณฑ์ มี 92 สิกขาบท
3. ปาฏิเทสนียกัณฑ์ มี 4 สิกขาบท
4. เสขิยกัณฑ์ มี 75 สิกขาบท
 
และในตอนท้ายมีอธิกรณสมถะ วิธีตัดสินอธิกรณ์อีก 7 ข้อ ในตอนต้นของสิกขาบทนั้น กล่าวถึงนิทานต้นบัญญัติ ตอนกลางทรงบัญญัติสิกขาบท ตอนท้ายอธิบายว่าอย่างไรควร อย่างไรไม่ควร ใน้ล่มนี้มีสิกขาบท 201 สิกขาบท รวมทั้งอธิกรณสมถะ อีก 7 และรวมทั้งในเล่ม 1 ด้วยเป็น 227 สิกขาบท เรียกว่าสิขาบทมาในพระปาฏิโมกข์เป็นวินัยอันสำคัญของภิกษุ มีพระพุทธานุญาตให้สงฆ์สวดทุกกึ่งเดือนที่เรียกว่าทำอุโบสถสังฆกรรม ในมหาวิภังค์ทั้ง 2 เล่ม ผู้ต้องการเนื้อความในสิกขาบทเหล่านี้ จะอ่านทราบจากหนังสือนวโกวาท ส่วนนิทานต้นบัญญัติได้มีหนังสืออยู่แล้ว เนื้อเรื่องในมหาวิภังค์ทั้ง 2 เล่ม ก็คือ สิกขาบทที่มาในพระปาฏิโมกข์ เพราะฉะนั้นตอนนี้จะนำท่านผ่านไปถึงใน 3 เล่มคือ ภิกขุนีวิภังค์
 
เล่ม 3 ภิกขุณีวิภังค์
 
ในเล่มนี้กล่าวถึงปาฏิโมกข์ของภิกษุณีมีอยู่ 311 สิกขาบท คือ ปาราชิก 8 สิกขาบท สังฆาทิเสส 17 สิกขาบท นิสสัคคีย์ 30 สิกขาบท ปาจิตตีย์ 166 สิกขาบท ปาฏิเทสนียะ 8 สิกขาบท เสขิยะ 75 สิกขาบท อธิกรณสมถะ 7 สิกขาบท ในสิกขาบทนั้นๆเบื้องต้นแสดงถึงเรื่องภิกษุณีประพฤติเสื่อมเสีย เป็นต้นเหตุให้ทรงบัญญัติตอนปลายแสดงถึงวิธีต่างๆว่าทำอย่างไรเป็นอาบัติ อย่างไรไม่เป็นอาบัติ ทำอย่างไรจึงจะพ้นจากอาบัติเป็นต้น
 
ใน 3 เล่มนี้บางที่บาแห่งเรียกว่าอุภโตวิภังค์ แปลว่าวิภังค์ทั้ง 2 คือ วิภังค์ของภิกษุและวิภังค์ของภิกษุณี ศีลของภิกษุณีที่ไม่ว้ำกับของภิกษุเห็นว่าเป็นเรื่องไม่จำเป็น เพราะไม่มีภิกษุณีเสียแล้ว จะได้พาท่านเลยไปในเล่ม 4 ต่อไป
 
เล่ม 4 มหาวรรค ภาค1
 
ตั้งแต่เล่ม 4 นี้ถึง เล่ม 8 แสดงถึงเรื่องสิกขาบทที่มานอกพระปาฏิโมกข์ อันเป็นขนบธรรมเนียมระเบียบวิธีการของภิกษุ จัดเป็นหมวดๆเรียกว่า ขันธกะ และเล่ม 4 นี้ เป็นเล่มที่ 1 ของมหาวรรคมีอยู่ 4 ขันธกะ คือ
 
  1. มหาขันธกะ
2. อุโปสถขันธกะ
3. วัสสูปนียกขันธกะ
4. ปวารณาขันธกะ
 
ในมหาขันธกะ แสดงเรื่องตั้งแต่พระพุทธเจ้าตรัสรู้จนถึงได้อัครสาวก ซึ่งมีเนื้อความปรากฏอยู่ในหนังสือพุทธประวัติเล่ม 1 แล้ว และแสดงถึงวิธีบรรพชาอุปสมบท บอกอนุศาสน์ ธรรมเนียมศิษย์จะพึงประพฤติในอาจารย์ สัทธิวิหาริกจะพึงประพฤติในอุปัชฌาย์และอาจารย์อุปัชฌาย์พึงประพฤติในศิษย์ ตลอดถึงการบวชอย่างไรสมควร อย่างไรไม่สมควร บุคคลเช่นไรควรให้บวช บุคคลเช่นไรไม่ควรให้บวช ละวิธีบวชเป็น สามเณร พร้อมทั้งศีลของสามเณร
 
ในอุโปสถขันธกะ ว่าด้วยการบัญญัติวันธรรมสวนะ อนุญาตการสวดพระปาฏิโมกข์ ว่าด้วยสีมาต่างๆ ตลอดถึงวิธีสวดถอนสวดผูกสีมา และทรงอนุญาตให้ภิกษุเรียนปักขคณนา และว่าด้วยภิกษุที่เป็นนานาสังวาส และสมานสังวาส จะควรทำอุโบสถกันอย่างไรเป็นต้น
 
ในวัสสูปนายิกขันธกะ ว่าด้วยวันเข้าพรรษา วิธีอธิฏฐานพรรษา วิธีทดอธิกมาส ตลอดถึงเรื่องราวในการจำพรรษาทั้งหมด
 
ในปวารณาขันธกะ ว่าด้วยวิธีออกพรรษา พร้อมทั้งวิธีปวารณา และวันปวารณา เป็นต้น
 


มหามกุฏราชวิทยาลัย Copyright © 2004 Mahamakut Buddish University. All rights reserved www.mbu.ac.th
Powered by e-Learning Silpakorn University